Kunst en propaganda: grafisch design uit de Sovjet-Unie

30/06/17 om 09:49 - Bijgewerkt om 09:47

In het Brussels designmuseum ADAM loopt tot 8 oktober een boeiende tentoonstelling over het revolutionaire, grafische Sovjetdesign uit het interbellum.

Kunst en propaganda: grafisch design uit de Sovjet-Unie

Het ADAM heeft de stukken van de tentoonstelling The Paper Revolution. Soviet Graphic Design And Constructivism (1920-1930's) in bruikleen gekregen van het Designmuseum van Moskou, dat in 2012 opgericht werd. De collectie maakt onder andere duidelijk dat de communistische overheid, nadat de revolutie in de herfst 2017 uitgebroken was en het tsaristische regime omver geworpen was, behoefte had aan een propaganda-instrument. En omdat een groot deel van de landbouwers- en arbeidersbevolking ongeletterd was, moest de nieuwe Sovjetideologie op een veeleer visuele dan literaire wijze duidelijk gemaakt worden. Dat werd de 'triomf van de typografie' waarbij de rijkdom van de karakterfonts de basis van het constructivisme legde: tekens als pijlen, punctuatie, onderstrepingen, dikke karakters, enz. vormden vanaf dan een gemakkelijker toegankelijke semantiek.

Het medium werd dus de boodschap. Net zoals bij die andere grafische praktijk, de fotomontage die 'beelden wil assembleren zoals auto's op de productieband geassembleerd worden'. Ook daar stond het talent van de vormgevers en de fotografen in de eerste plaats in dienst van de politiek, via tijdschriften zonder veel franjes (maar die wel op grote oplagen verspreid werden), maar soms ook via heuse kunstboeken die de bolsjewistische staat verheerlijkten. Die luxueus gedrukte en gebonden boeken waren voor een bevoorrecht publiek bestemd, namelijk de binnen- en buitenlandse dignitarissen. En hoewel dat publiek niet altijd onder de indruk was van de revolutionaire realiteit - tekort aan goederen, armoede, repressie - raakte het wel onder de indruk van de grafische enscenering van die realiteit. En die aanpak oogt vandaag, in het tijdperk van doorgedreven digitalisering en verfijnde Photoshop-technieken, nog altijd verbluffend en fantasierijk.

'The Paper Revolution' in het ADAM in Brussel, tot 8 oktober, http://www.adamuseum.be