Jan Vroegop
Opinie

15/04/09 om 00:00 - Bijgewerkt op 14/04/09 om 23:59

De bedrukking van vouwkarton in offset, flexo, diepdruk en digitaaldruk

Op Drupa 2008 ging er indrukwekkend veel aandacht uit naar de verpakkingsdruk, vooral in grootformaat. Wat is daar een jaar later, in de huidige economische context, op de werkvloer van te merken? Heel weinig! Toch noteerden we een aantal observaties die in onze ogen zeker relevant zijn (of dat nog zullen worden) voor de vouwkartonmarkt.

Observatie 1: internetwinkels

Het fenomeen van webwinkelen neemt toe en dat is misschien geen goed nieuws voor de bedrukkers van vouwkarton. Internetretailers hebben immers geen winkelrekken vol verleidelijke verpakkingen nodig. Duidelijke afbeeldingen en beschrijvingen van de aangeboden goederen zijn voldoende. De foto hiernaast toont het voorbeeld van Amazon.com, een internetwinkel die al begonnen is met de ontwikkeling van 'franjeloze' verpakkingen: de oorspronkelijke luxueuze en fullcolour bedrukte blister/vouwkartonverpakking werd vervangen door een bruine kraftliner doos (E-flute) met een sobere zwarte opdruk. Dit voorbeeld illustreert dat de internethandel mogelijk een aanzienlijke impact zal krijgen op de verpakkingsdruk. Fraaie schapverpakkingen zijn voor webshops niet relevant; zij leggen in hun verpakkingen vooral de nadruk op schadevrije verzending en gebruiksgemak. Golfkarton gaat hier meer van profiteren dan vouwkarton.

Observatie 2: kunststof

In de winkelrekken stellen we het nu al vast: vouwkarton groeit daar nog nauwelijks, ten voordele van kunststof. Kunststof verpakkingen beantwoorden perfect aan de behoeften van de hedendaagse consument, die gewend is geraakt aan gebruiksgemak. Ze hebben ook een attractieve uitstraling in de winkelrekken, waarmee ze het steeds vaker winnen van de vaak eerder houterig of ouderwetser overkomende kartonverpakkingen. Anderzijds... een niet te onderschatten voordeel van kartonverpakkingen is dat deze een veel milieuvriendelijker imago hebben, zeker in België met zijn goed georganiseerde wederinzamelings- en recyclingprogramma's. Maar dat is niet voldoende voor het behoud van de vouwkartonmarkt.

Observatie 3: hoge kostprijs

Verpakkingen in vouwkarton en met luxueuze bedrukkingen versierd golfkarton krijgen het steeds moeilijker in de verkoopkanalen naar de consument. Niet alleen hun klassieke uitstraling, maar ook de totale kosten van zulke verpakkingen staan onder druk. Voor de verpakking van diepvriesproducten, en ook voor vlok- en poederachtige voedingswaren is vouwkarton nog favoriet. Daarbuiten is het echter moeilijk geworden om deze verpakkingen nog de voorkeur te laten wegdragen bij de consumenten. Melk- en drankkartons staan overigens los van deze trend. Hun functionele eigenschappen, hun milieuvriendelijk imago en hun aanvaardbare kostprijs maken deze voornamelijk in flexo gedrukte kartons onverslaanbaar.

Observatie 4: verpakkingen groeperen

Een nieuwe functie van vouwkarton is het groeperen van stukverpakkingen voor eenpersoons voedingswaren. Kunststofverpakkingen die individueel te onzichtbaar zouden worden in het winkelrek, zoals kleine flesjes of yoghurtpotjes waarvan het fullcolour bedrukte aluminium kopseal zijn uitstraling verliest bij opstapeling in het winkelrek, worden geaccentueerd met behulp van vouwkartonnen omverpakkingen die enkele potjes of flesjes groeperen. Deze laatste verpakkingen krijgen daarnaast ook vaak een extra functie, bijvoorbeeld als drager die een speciale promotieactie aankondigt. Fullcolour bedrukte sleeves uit vouwkarton blijken vaak ook nodig om kant-en-klaar maaltijden (die voor het overige in kunststof zijn verpakt) verkocht te krijgen. Zeg nu zelf: zonder de verleidelijk gedrukte spruitjes op de kartonsleeve rond de hiernaast afgebeelde maaltijd, zou deze toch veel moeilijker te verkopen zijn?

Ook bierverpakkingen worden vaak gegroepeerd in 'sixpacks'. Ook bij die toepassing wordt door de merkeigenaars vaak dankbaar gebruikgemaakt van vouwkarton, bijvoorbeeld een 'white-top-liner' zoals op de afgebeelde, in quadri offset gedrukte verpakking van Wieckse Rosé. Dit is een verzamelverpakking zonder handvat, maar met stansingen waar je duim en wijsvinger in kan prikken teneinde de volle verpakking vlot te transporteren.Via een handige presentatie laat deze verpakking zich thuis ook als een presentatiedoos openritsen.

Observatie 5: maximale verleiding

Met vouwkarton zijn soms verassende verpakkingsoplossingen mogelijk, die de kiezende consument maximaal proberen te verleiden. Naast kunststof 'transwrap pillowpack' gezinsverpakkingen liet Mars een tijdje geleden ook een attractieve gelegenheidsverpakking in de schappen verschijnen. Het dekselvenster is daarbij mooi verkoopbevorderend uitgevoerd. De binnenbak vouwt verassend uit tot een presentatieschaal, maar dat is niet van buitenaf te zien. Vervolgens laat het deksel zich maar moeilijk terugplaatsen over de geopende inhoud. Een niet zo handige, maar wel erg mooi in offset gedrukte vouwkartonoplossing, waar de consument meer voor moet betalen.

Observatie 6: concurrentie

De concurrentie van vouwkarton zit niet stil. Er is de toenemende concurrentie van kunststof, maar daarnaast proberen ook blikverpakkingen hun markt te behouden. Dat laatste is overigens moeilijk. Blik (vertind staal) voelt nog meer dan vouwkarton de hete adem van kunststof in de nek, vooral in het segment van langer houdbare liquide voedingsmiddelen. Ook zijn er momenteel in de markt problemen met de bevoorrading van vertind staal. Leverancier Corus heeft met ingang van januari 2009 de prijs met 40 à 50% verhoogd. Met ander woorden: uit die hoek komt geen bedreiging voor vouwkarton.

Observatie 7: hybride smalbaanpersen

Vellenoffsetdrukkers gespecialiseerd in vouwkarton verpakkingen mogen de ontwikkelingen op het gebied van kunststof verpakkingen beslist als een bedreiging ervaren. Een aanhoudende trend is dat smalbaan-verpakkingsdrukkers naar bredere en meer hybride persen gaan. Daarop zijn offset, zeefdruk, diepdruk, lakken, koudfoliedruk en stansen de meest voorkomende combinatietechnieken. Op Drupa 2008 liet het Italiaanse Omet bijvoorbeeld zien hoe zijn VariFlex F1 UV-flexopers voor verpakkingen, binnen enkele minuten kan worden omgeschakeld van een 12-micron kunststoffilm naar 600 micron vouwkarton. Op LabelExpo werd bij dezelfde fabrikant ook al eens met inlijn stansen gedemonstreerd. Nu dergelijke smalbaanpersen op 56 cm, 66 cm en 76 cm substraatbreedte worden geleverd, zullen vellenoffsetdrukkers in de vouwkartonmarkt daar steeds meer concurrentiedruk van gaan ondervinden.

Observatie 8: EB-droging

Als gevolg van het opgeklopte drama rond de ITX foto-initiator die enkele jaren geleden in Italië in verpakt voedsel werd aangetroffen, kwam de UV-droging onder druk te staan. De oorzaak van dit schandaal was een vouwkartonverpakking met onvoldoende uitgeharde UV-bedrukking, waardoor verboden stoffen via de rugzijde indirect werden overgezet op het voedsel. Een van de gevolgen was dat een aantal Amerikaanse verpakkingsbedrijven meteen overschakelden van UV-droging naar elektronenstraaldroging (EB of Electron Beam), een alternatieve droogtechniek. Die trend heeft zich echter niet echt doorgezet. De eigenlijke oorzaak werd door inktleveranciers en drukkers adequaat aangepakt en de UV-droging werd binnen engere en betrouwbaardere grenzen gebracht.

Observatie 9: diepdruk

Diepdruk is voor de productie van verpakkingen een druktechniek die het nog altijd goed doet, al wordt hij niet op grote schaal toegepast voor de bedrukking van vouwkarton. Dat komt onder meer omdat er genoeg goedkopere alternatieve druktechnieken beschikbaar zijn om de gewenste drukkwaliteit op vouwkarton te realiseren. Cerutti en Windmöller & Hölscher (W&H) zijn favoriete leveranciers voor de verpakkingsdiepdruk, naast andere fabrieken die diepdruk-insertunits voor rotatieve verpakkingspersen leveren (bijvoorbeeld echte smalbaan diepdrukunits). Dit laatste echter met uitzondering van goud- en zilverinkten. Zodra die voor verpakkingen absoluut nodig zijn, is diepdruk onmiskenbaar de beste oplossing. Op verschillende plaatsen in Europa produceren plano diepdrukpersen van Moog dergelijke briljante metallic kleuren op vouwkartonverpakkingen. Door de terugtrekking van KBA zijn W&H en Cerutti nagenoeg exclusief leverancier voor rotatiediepdruk voor verpakkingen, zij het vooral voor toepassingen op kunststoffolie. Opmerkelijk is wel dat brancheorganisatie ERA tijdens Drupa 2008 haar eigen diepdrukstandaard (PaC.Space) ten doop hield. De reden hiervoor is dat men niet met ISO-standaardisatie uit de voeten kon.

Observatie 10: inline koudfoliedruk

Heidelberg's Foilstar, manroland's InlineFoiler Prindor, Komori's Cold Foil System en alle koudfoliesystemen op smalbaan UV-flexopersen hebben er niet toe geleid dat koudfoliedruk al is ingeburgerd in de vouwkartonnage. Met de recente lancering van Vinfoil's Infigo 105 retrofit koudfoliesysteem, dat bij Heynen GmbH & Co Kartonagenfabrik KG in Kleve (Duitsland) bovenop en in het verlengde van een zeskleuren KBA Rapida 106 met dispersielak staat geïnstalleerd, komt daar mogelijk verandering in.

Heynen Kartonagenfabrik KG heeft er zelf ook belang bij dat dit gezamenlijk project met KBA, het Nederlandse Vinfoil en folieleverancier Univacco, slaagt. Niet voor niets verzorgt de drukkerij, die in de bedrukking van vouwkarton gespecialiseerd is en daarin bijzonder gemotiveerd is, desgewenst voor verhelderende demonstraties. Ook heeft Heynen inmiddels een mooie collectie vouwkarton verpakkingsmateriaal, dat in offset werd gedrukt en met koudfoliedruk werd veredeld. Die stalencollectie laat goed zien hoe door het drukken van transparante offsetinkten (CMY) over een zilverkleurige folie heen, een brede range aan extra metallic kleuren ontstaat op de verpakkingen. Naast de installatie bij Heynen gaat Vinfoil nu een tweede systeem leveren aan een Ierse drukkerij. Daarbij wordt Vinfoil's Infigo 105 haaks op de drukpers geplaatst. Dit laatste om met meerdere foliestroken naast elkaar te kunnen produceren.

Observatie 11: kartonbedrukking in kleinformaat vellenoffset

In kleinformaat vellenoffset heeft manroland onlangs demonstraties gegeven op de splinternieuwe Roland 50 vierkleurenpers voor het formaat 36x52 cm. Eenzijdig gestreken vouwkarton van 550 g/m2 (0,8 mm dik) liep moeiteloos door deze compacte machine met dubbelomvangs tegendrukcilinders. Net op het ogenblik dat de verpakkingsoplagen krimpen en er ook vaak kleine runs worden geproduceerd voor actie/campagnedoeleinden, is de Roland 50 klaar voor die toepassing. De nieuwste jumbopersen voor verpakkingsdruk moeten door de crisis helaas nog even ter plaatse blijven trappelen.

Observatie 12: kleinformaat veredeling

Kleinformaat veredeling en stansen krijgen meer kans nu machinebouwer Kama met interessante apparatuuruitbreidingen op de markt is gekomen. Een voorbeeld is Kama's warmfolie-optie voor de ProCut 74 stansmachine voor het formaat 60x74 cm. Diezelfde verwarmingsinrichting kan tevens na 15 minuten wisseltijd worden gebruikt als Hot Cut-optie voor het stansen van plastic. Kleinformaat zegt niets over de potentie: deze halfformaat stansmachine werkt met 120 ton stansdruk!

Observatie 13: vouwdozen plakken in het middenformaat

Datzelfde Kama lanceerde op Drupa 2008 ook het logische gevolg op zijn middenformaat stansmachine. Voor de verpakkingsdrukkers in dat segment van de vouwkartonmarkt is er nu Kama's ProFold 74. Een vouwdozenkleefmachine die tot 150 meter per minuut loopt en, afhankelijk van het doosjesformaat, tot maximaal 36.000 exemplaren per uur kan produceren. Naast vouwdoosjes behoren ook CD-hoezen, offertemappen, ticketmapjes en tal van andere toepassingen tot de mogelijkheden van Kama's ProFold 74.

Observatie 14: digitaal gedrukte kartonverpakkingen

In het A3+formaat lanceerde Stora Enso tijdens Drupa 2008, in samenwerking met Xerox en Kama, een digitale productielijn voor 'on demand' vouwkartonproducties: Gallop. Achter een iGen3 of iGen4, gekoppeld met een Epic CTi-635 Inline Coater, staat eveneens inlijn gekoppeld onder een hoek van 90° Kama's jongste ontwikkeling: de ProCut 53. Dit is een A3+ stansmachine met dezelfde faciliteiten als de ProCut 74. De op de foto zichtbare tekst: 'Sold to De Budelse' (drukkerij in het Nederlandse Budel) zou al gerealiseerd zijn, ware het niet dat het project vanwege de crisis werd uitgesteld.

Observatie 15: vlakbed printen

Ondernemers met een HQ-vlakbedprinter (hoge kwaliteit UV-vlakbedprinter) in huis, hebben ontdekt dat ze de vouwkartonindustrie een uitstekende dienst kunnen bewijzen door proefoplages van vouwdoosjes te printen op hun state-of-the-art vlakbedprinter, mits aansluitend ook 'digitaal gestanst' kan worden. Dat laatste gebeurt op een digitaal aangestuurde snij/freesplotter, waarbij ook rillijntjes uitstekend worden aangebracht. Echte 'on demand' vouwdozenservice! Het plakken is handwerk. Hiervan wordt gebruikgemaakt voor testoplages en andere toepassingen die op nog niet eerder gedrukte vouwdozen moet worden uitgeprobeerd. Op die manier vermijden merkeigenaars het vroegtijdig produceren van drukplaten. Dat bespaart kosten.